Wstęp


Cenny wkład, jaki nasi rodacy, a w szczególności polska wieś, zwłaszcza zaś rodzina wiejska, wniosła do dziedzictwa duchowego, do historii i kultury Polski, skłaniają do zainteresowania się życiem naszych przodków. Znajomość środowiska, z którego pochodzimy, a które nie miało dotąd historycznego opracowania, oraz chęć bliższego poznania jego przeszłości – to pośrednie czynniki, które przyczyniły się do napisania tej pracy.

Bezpośrednim powodem podjęcia tej tematyki były osobiste zainteresowania autorek historią, a zwłaszcza historią najbliższego środowiska i regionu. Inspiracją, wzorem i zachętą, by intensywnie pracować nad monografią Bucza i dążyć do jej wydania drukiem, było obszerne dzieło pt. Szczepanowice nad Dunajcem pióra jezuity, ks. Romana Darowskiego (Kraków 1993, wyd. 2: 2004). Chciałyśmy uchronić od zapomnienia nie tylko historię naszej rodzinnej miejscowości, lecz także przybliżyć życie osób, które tworzyły jej dziedzictwo. Bogactwem Bucza, które nie przemija, byli i są pracowici, ofiarni i szlachetni ludzie, mieszkający tutaj od dawna, oraz ich potomkowie, którzy w znacznej mierze wyemigrowali i dziś rozsiani są po całej Polsce i w świecie.

Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie historii wsi i parafii, obejmującej odległą i niedawną przeszłość. Podejmując się tego zadania, miałyśmy świadomość, że nie będzie ono łatwe, ponieważ wiedza o przeszłości Bucza była dość nikła. Nasze opracowanie nie rości sobie pretensji do wyczerpania tematu, nie jest wolne od niedomówień i swoistych białych plam. Wynikają one głównie ze szczupłości zachowanej historycznej dokumentacji i zapewne także stąd, że nie do wszystkiego udało się nam dotrzeć. Niemniej jednak powstaniu tej książki nieustannie towarzyszyło pragnienie rzetelnego udokumentowania podanych tutaj wiadomości i wszelkich twierdzeń. Zamieszczone przypisy mają na celu wskazanie czytelnikowi źródeł, w których można i należy szukać podanej informacji i ewentualnie ją wzbogacić.

Sposób opracowania oraz objętość książki zależał w znacznej mierze od zebranego materiału źródłowego i jego wartości. Dlatego rozdziały dotyczące szkolnictwa i kościoła są obszerniejsze. Historia Bucza związana jest ściśle z sąsiadującymi miejscowościami, tj. Mokrzyskami i Szczepanowem, stąd niektóre materiały źródłowe odnoszące się do Bucza analizowano w powiązaniu z tymi właśnie miejscowościami.

Opracowanie zostało oparte w dużej mierze na źródłach rękopiśmiennych, na starodrukach i drukach. Kwerendy archiwalnej dokonano w: Archiwum Państwowym w Krakowie (w oddziałach: na Wawelu, przy ul. Grodzkiej, w Bochni i w Tarnowie), Archiwum Diecezjalnym w Tarnowie, Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Archiwum Parafialnym w Buczu oraz w Archiwum Publicznej Szkoły Podstawowej w Buczu, a także w innych ośrodkach.

Niezwykle wartościowym materiałem źródłowym okazały się księgi metrykalne. Historię najnowszą dokumentowano na podstawie kronik, protokołów i wywiadów. Informacje te stały się podstawą dalszych poszukiwań, a po ich weryfikacji służyły do odtworzenia wydarzeń historii najnowszej, której opisanie stwarzało największą trudność. Trzeba bowiem pewnej perspektywy czasowej, by na teraźniejszość spojrzeć rozważnie i z pełniejszym obiektywizmem.

Żywimy nadzieję, że wraz z poznaniem historii rodzinnej miejscowości z pomocą i za pośrednictwem niniejszego opracowania, wzrastać będzie wśród mieszkańców Bucza i osób stąd pochodzących ciekawość przeszłości i świadomość teraźniejszości, drogich przecież wszystkim tym, którzy tu mieszkają i tym, którzy z Bucza pochodzą. Chcemy też przypomnieć i uświadomić wszystkim, a zwłaszcza młodzieży, że całe pokolenia żyjące od kilku wieków na tej ziemi włożyły wiele trudu i starań w rozwój materialny i duchowy naszej miejscowości.

Serdecznie dziękujemy wszystkim, którzy życzliwie odnosili się do powstawania tej książki. Gorące podziękowania składamy Księdzu Profesorowi Romanowi Darowskiemu SJ z Wydziału Filozoficznego Wyższej Szkoły Filozoficzno-Pedagogicznej Ignatianum w Krakowie za fachowe rady, cenne wskazówki, podtrzymywanie na duchu w trudach towarzyszących doprowadzeniu pracy do końca, bezinteresowne tłumaczenie tekstów ze średniowiecznej łaciny na język polski, objaśnianie dokumentów z języka staropolskiego oraz szczegółowe zapoznawanie się z treścią publikacji i naukową opiekę nad jej powstaniem.

Dziękujemy Ks. Kazimierzowi Szwardze i Ks. Jackowi Słowikowi z Archiwum Diecezjalnego w Tarnowie za pomoc w korzystaniu z jego bogatych zasobów; Proboszczom z Bucza: Ks. Antoniemu Paprockiemu i Ks. Ryszardowi Plucie za umożliwienie korzystania ze zbiorów Archiwum Parafialnego; Zgromadzeniu Księży Michalitów w Markach k. Warszawy oraz Zgromadzeniom Sióstr Służebniczek Dębickich i Sióstr Serafitek za sporządzenie biogramów osób należących do tychże zgromadzeń. Księżom pochodzącym z Bucza oraz ich rodzinom dziękujemy za nadesłanie informacji biograficznych.

Serdecznie dziękujemy Dyrekcji Archiwum Państwowego w Krakowie za nieodpłatne wydanie licencji na publikację materiałów źródłowych dokumentujących najstarszą historię wsi. Pracownikom Archiwum w oddziałach w Krakowie na Wawelu i przy ul. Grodzkiej oraz w Bochni składamy podziękowania za fachową pomoc w przeprowadzeniu kwerendy archiwalnej. Wyrazy wdzięczności składamy Krakowskiej Redakcji Słownika Historyczno-Geograficznego Ziem Polskich w Średniowieczu za udostępnienie kartoteki słownika do haseł: Mokrzyska i Szczepanów, a także Panu Lechowi Pikule Prezesowi Banku Spółdzielczego w Brzesku za umożliwienie korzystania z archiwum tego banku.

Wdzięczne jesteśmy wszystkim Rozmówcom, a było Ich wielu (zarówno żyjącym, jak i tym, którzy już odeszli), za rzetelną informację oraz szczerą chęć powrotu do przeszłości, nie zawsze łatwej. Szczególnie dziękujemy śp. Józefowi Borowcowi za inspirowanie i wielogodzinne rozmowy przy analizowaniu dokumentów źródłowych. Winne jesteśmy podziękowanie naszej Siostrze i Cioci Bronisławie Tabackiej za zapoznawanie się z wybranymi fragmentami tego opracowania i za cenne uwagi.

Wyrazy wdzięczności składamy Panu Stanisławowi Pacurze z Mokrzysk, Wicestaroście powiatu brzeskiego, za życzliwe odniesienie się do inicjatywy podjęcia tego opracowania oraz za pokrycie kosztów wykonania zdjęć lotniczych Bucza. Radzie Miasta i Gminy Brzesko wraz z Panem Burmistrzem Grzegorzem Wawryką dziękujemy za dofinansowanie wydania drukiem tej publikacji. Pani Agacie Basarabie, Dyrektorowi Publicznej Szkoły Podstawowej w Buczu, wyrażamy wdzięczność za zachętę i przyjacielskie rady.

Dziękujemy: Pani Halinie Górowej za udostępnienie zdjęć, na których utrwaliła zabytkowe budownictwo w Buczu oraz współczesne życie codzienne; Rodzinie Borowców, zwłaszcza Szczepanowi, Jerzemu, Barbarze i Józefowi, za udostępnienie cennych fotografii i materiałów źródłowych; Marii Cierniak z Krakowa za artystyczne wykonanie rysunków i przekazanie wartościowych informacji, fotografii i dokumentów, oraz Januszowi Kani za umożliwienie wglądu do archiwalnych dokumentów rodzinnych.

Za udostępnienie fotografii serdecznie dziękujemy: Ks. Prof. Stanisławowi Pamule, Państwu Jadwidze i Piotrowi Drabikom, Zofii Cisak, Janinie Gibale, Marii Korydze, Kazimierze Wygaś, Józefie Kani, Marii Matys, Marii i Franciszkowi Zacharom, Rafałowi Górze, Dominikowi Szydłowskiemu, Józefowi Kępie z Rajbrotu, Elżbiecie Pagacz z Bielska-Białej, Wojciechowi Pagaczowi z Tarnowa oraz Igorowi Olesiowi, studentowi Łódzkiej Szkoły Filmowej, który wykonał zdjęcia wnętrza kościoła parafialnego.

Serdeczne podziękowania składamy Pani Barbarze Stanek, za przetłumaczenie streszczenia na język angielski oraz sponsorom, którzy ze zrozumieniem podeszli do naszej inicjatywy i wsparli finansowo niniejszą publikację.

Mimo wielu starań i wysiłków włożonych w to opracowanie może ono zawierać luki lub nieścisłości. Bardzo prosimy o wszelkie uwagi na ten temat. Można je kierować pod adresem: Maria Pagacz, ul. Zapolskiej 8, 33–100 Tarnów lub pocztą elektroniczną: aleksandra.pagacz@gmail.com

Maria Pagacz
Aleksandra Pagacz-Pociask

Tarnów, w styczniu 2010 r.

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Zdjęcie

Copyright: Aleksandra Pagacz-Pociask & Bartłomiej Kopiniak, Bucze - Tarnów - Kraków, 2010 r.